Evde hidroponik nasıl yapılır?

En kolay yol Kratky yöntemidir: ışık geçirmeyen bir kavanoz ya da kova, kapağa oturan bir file saksı, hidroponik besin ve bir fide yeter. Besini suya karıştırın, pH'ı 5,5–6,5 arasına getirin, fidenin kök ucu suya değsin. Su azaldıkça tekrar ağzına kadar doldurmayın; kökün üst kısmı havada kalmalı. Pompa ve elektrik gerekmez.

Balkonda topraksız tarım yapılır mı?

Evet. Marul, roka, fesleğen, maydanoz ve ıspanak balkonda kavanoz, kova ya da dikey kulede kolayca yetişir. Kabı doğrudan güneşte bırakmayın; besin suyu ısınırsa oksijen azalır. Çilek, domates ve biber daha fazla ışık ve daha büyük hazne ister.

Hidroponikte pH ve EC kaç olmalı?

Besin suyunun pH'ı çoğu bitki için 5,5–6,5 arasındadır. EC bitkiye göre değişir: marulda 1,2–1,8, fesleğende 1,0–1,6, domateste 2,0–4,0 mS/cm. Sitedeki Bitki ayar panelinden bitkinizi seçip aralığı görebilirsiniz. pH'ı her zaman besini karıştırdıktan sonra ölçün.

Kokopit nedir, ne işe yarar?

Hindistan cevizi kabuğunun lifinden yapılan, besin içermeyen bir yetiştirme ortamıdır. Suyu iyi tutar, aynı zamanda köke hava bırakır. Türkiye'deki topraksız seralarda domates, biber, hıyar ve çilek çoğunlukla kokopit torbalarda damla sulamayla yetiştirilir.

Kratky yöntemi nedir?

Hawaii Üniversitesi'nden Bernard Kratky'nin geliştirdiği pasif bir sistemdir. Kök besin suyuna kısmen batar; bitki suyu içtikçe seviye düşer ve kök ile su arasında hava boşluğu oluşur. Kök, oksijeni bu boşluktan alır. Marul gibi kısa sürede hasat edilen yapraklılar için idealdir.

Besin suyunu ne sıklıkla değiştirmeliyim?

Genel öneri, besin çözeltisini yaklaşık iki haftada bir tamamen yenilemektir; zamanla element oranları bozulur. Kratky'de su azaldıkça yarım güçte besinli su ekleyebilirsiniz. Her yenilemede Proverim'i 1 litre suya 5 ml olacak şekilde ekleyin.

Su kusursuz.Işık kusursuz.Kök yalnız.

Topraksız tarımda her şeyi ölçüp ayarlarsınız. Ama kökün etrafındaki canlı hayat sıfırdan başlar. Proverim'in 5 Bacillus'u o boşluğu doldurur: kök gelişimi.besin alımı.EC stresine denge.daha dolgun hasat.

Evde nasıl başlarım?Seramda kök gücü Proverim ne yapar?

KAYDIR

Toprakta kök hiç yalnız değildi;

karanlığın altında sessiz ama kusursuz işleyen devasa bir dayanışmanın tam kalbindeydi.

Bir çay kaşığı verimli toprakta bile milyarlarca bakteri, mantar ve mikroorganizma yaşar. Bu görünmez komşuların önemli bir kısmı, kökün çevresini sararak onunla gece gündüz omuz omuza çalışır. Kimi toprağa kilitlenmiş sert mineralleri parçalayarak besini çözer ve kökün emebileceği kıvama getirir. Kimi saç telinden ince ağlarıyla kökün uzanamadığı derinliklere sızar, uzaktaki suyu ve mineralleri toplayıp köke yaklaştırır. Kimi de kökün etrafında koruyucu bir kalkan oluşturur, toprağı havalandırır ve kökü canlı tutar.

Toprağın üstünde tek başına duruyor gibi görünen her bitki, aslında yerin altındaki bu görünmez ordunun omuzlarında yükselir.

Topraksız sistemde bu ekip sıfırdan başlar.

Kokopit, kaya yünü ve besin suyu temiz başlar. Araştırmalar gösteriyor ki topraksız sistemlerde kök çevresindeki yararlı canlı çeşitliliği topraktakinden çok daha azdır. Kök, strese tek başına göğüs gerer:

STRES 01Yüksek EC

Verimi artırmak için besin koyulaştıkça kök suyu çekmekte zorlanır.

STRES 02Isınan besin suyu

Yazın depo ısınır, sudaki oksijen azalır, kök yavaşlar.

STRES 03pH dengesizliği

pH aralıktan çıkınca demir ve fosfor gibi elementler köke kapanır.

STRES 04Dikim şoku

Fide yeni ortama geçerken kök birkaç gün durgunlaşır.

Bu boşluğu dolduran güç gözle görülmez: Bacillus.

Beş farklı bakteri, tek bir ortak görev: Kökü hayatta ve güçlü tutmak.

Bakterileri tanıyın Proverim'i al

Topraksız tarım nedir?

Topraksız tarım (hidroponik), bitkiyi toprak yerine besinli suda ya da kokopit, perlit, taş yünü gibi besinsiz bir ortamda yetiştirmektir. Bitkinin ihtiyacı olan her element suya çözünmüş olarak doğrudan köke gelir.

Ama "toprak yoksa canlı hayat da yoktur" düşüncesi doğru değildir. Besin, pH ve EC kontrol altında olsa da kök bölgesi biyolojik olarak boş bir alan değildir: kökün, substratın ve besin suyunun çevresinde yine canlı bir bölge oluşur. Topraksız tarımda başarı yalnızca besin suyunun kimyasına değil, kökün çevresindeki bu biyolojik dengeye de bağlıdır.

%0'a kadar

Geleneksel yetiştiriciliğe göre daha az su. Su depoya döner, tekrar kullanılır.

Verim

0 kat

Marulda metrekare başına yıllık verim, tarlanın yaklaşık 11 katı.

Türkiye

0 da

Topraksız tarım alanı. İlk sırada Antalya; ardından Afyon, Mersin, İzmir.

Hız

4–6 hafta

Evde kavanozda bile marul bu sürede hasada gelir.

Topraksız sistemde canlı hayatın 5 adresi.

Amaç yalnızca bitkiye yararlı bakteri vermek değil; tohumda, kökte, substratta, besin suyunda ve yaprakta bitkiyle birlikte çalışan canlı bir bölge kurmaktır.

01Tohum ve fide
Çimlenmeyle birlikte ilk yerleşim. Genç kökün hayata güçlü başlaması.
02Kök bölgesi
Kök yüzeyine tutunma, biyofilm, kök mimarisi ve besin alımı burada şekillenir.
03Besin çözeltisi
Dengeli ve kontrollü beslemeye canlı bir tamamlayıcı. Kök çevresindeki dengeyi destekler.
04Substrat
Kokopit, perlit ve kaya yününde yerleşim; kök ile ortam arasındaki etkileşim.
05Yaprak yüzeyi
Yapraktan uygulamayla yaprakta da yararlı canlı dengesine katkı.

Kaynak: FAO (2026); Barbosa ve ark. (2015), IJERPH; Tarım ve Orman Bakanlığı verisi, AA (2023); Kratky (2009), Hawaii Üniv. Verim farkının karşılığında ısıtma ve aydınlatma için daha fazla enerji gerekir.

Bu konuda sorulanlar

Topraksız tarım ile hidroponik aynı şey mi?

Hidroponik, topraksız tarımın bir türüdür. Hidroponikte kök doğrudan besin suyundadır (Kratky, DWC, NFT). Topraksız tarım ise buna ek olarak kokopit, perlit ve kaya yünü gibi besinsiz ortamlarda damla sulamayla yapılan üretimi de kapsar.

Topraksız tarımda hangi bitkiler yetişir?

Marul, roka, ıspanak, fesleğen ve maydanoz gibi yapraklılar en kolay yetişenlerdir. Serada domates, biber, hıyar, patlıcan ve çilek kokopit ya da kaya yününde ticari olarak yetiştirilir.

Topraksız tarımda hangi ortamlar kullanılır?

En yaygınları kokopit (hindistan cevizi lifi), perlit, kaya yünü (taş yünü) ve doğrudan besin suyudur. Bu ortamların hiçbiri besin içermez; bitkinin bütün besini besin çözeltisiyle verilir.

6 sistem. Tek gerçek: kök suda yaşar.

Kavanozdan seraya topraksız tarımın bütün yolları. Aşağı kaydırdıkça sistem değişir.

01Kratky · kavanozPompasız, elektriksiz. Evde ilk deneme için en kolayı.
02Derin su (DWC)Kök besin suyunda, hava taşı oksijen verir. Hızlı büyüme.
03NFT · besin filmiEğimli kanalda ince su akar, su depoya döner.
04Kokopit / perlit / kaya yünüDamla sulamalı substrat. Türkiye'deki topraksız seraların ana sistemi.
05Dikey · LED rafKatlı raflar, bitki LED'i. Az alanda çok bitki.
06Sera otomasyonupH ve EC'yi makine ölçer; kökü güçlü tutmak verimin anahtarı.

ZORLUK ●○○○○ · EV

Kratky: kavanozda pasif sistem

Bitki besin suyunun üstünde file saksıda durur. Su azaldıkça kökün üst kısmı havada kalır ve oksijen alır.

Marul · fesleğen · rokaPompa yokProverim: besin suyuna

ZORLUK ●●○○○ · EV

DWC: hava taşlı kova

Kökler tamamen besin suyundadır; akvaryum hava pompası suya sürekli oksijen verir.

Marul · ıspanak · pazıHava pompasıProverim: besin suyuna

ZORLUK ●●●○○ · TİCARİ

NFT: kanalda ince besin filmi

Hafif eğimli kanallarda ince bir besin suyu akar, kökler bu filmle beslenir ve hava alır.

Marul · çilek · aromatikSu geri dönerProverim: depo / kök bölgesi

ZORLUK ●●●○○ · SERA

Kokopit, perlit, kaya yünü

Kök besinsiz bir ortamda tutunur, besin damla hattıyla verilir. Domates, biber, hıyar ve çilekte yaygın.

Domates · biber · hıyarDamla sulamaProverim: damlama / kök bölgesi

ZORLUK ●●●●○ · EV / ŞEHİR

Dikey raf ve bitki LED'i

Raflar üst üste dizilir, güneş yerine LED kullanılır. Işık ve iklim tamamen kontrol altındadır.

Mikro filiz · marul14–16 saat ışıkProverim: besin suyuna

ZORLUK ●●●●● · PROFESYONEL

Otomasyonlu topraksız sera

Gübreleme makinesi pH ve EC'yi sürekli ölçer, iklim bilgisayarı ısıyı ve nemi yönetir.

Salkım domates · hıyarOtomatik pH / ECProverim: 1 L / 200 L su

Sistemler hakkında sorulanlar

Evde en kolay hidroponik sistem hangisi?

Kratky yöntemi. Işık geçirmeyen bir kavanoz, file saksı, hidroponik besin ve bir fide yeter; pompa ve elektrik gerekmez. Marul, roka ve fesleğen için idealdir.

NFT ile DWC arasındaki fark nedir?

DWC'de kökler sürekli besin suyunun içindedir ve oksijeni hava pompası verir. NFT'de kökler eğimli bir kanalda akan ince bir besin filminin üstündedir; oksijeni havadan alır, su depoya geri döner.

Kokopit ile perlit arasındaki fark nedir?

Kokopit hindistan cevizi lifidir; suyu iyi tutar ve köke hava bırakır. Perlit ısıl işlem görmüş volkanik taştır; suyu daha hızlı bırakır, havalanması yüksektir. Seralarda ikisi tek başına ya da karışım hâlinde kullanılır.

Topraksız sistemde mikrobiyal gübre hangi sistemde kullanılır?

Proverim kokopit, perlit, kaya yünü, NFT, DWC ve diğer hidroponik sistemlerde uygulanabilir. NFT ve DWC'de pH, EC, oksijen seviyesi, su sıcaklığı ve sistem hijyeni düzenli takip edilmelidir.

Topraksız tarımda verim kökte kazanılır.

Su, ışık ve besin ölçülüp ayarlanır. Ama bitkinin bunlardan ne kadar yararlanacağına kök karar verir. Aşağı kaydırdıkça kök bölgesinin 5 gerçeği açılır.

01Kök bölgesi boş başlarKokopit, kaya yünü ve besin suyu temiz başlar. Toprakta kökü saran yararlı canlılar buraya kendiliğinden gelmez.
02Verimin anahtarı kök mimarisiKök yüzey alanı, yan kök ve kök tüyü; azot, fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnezyumun ne kadar etkin alınacağını belirler.
03Suda olan besin köke geçmeyebilirBesin çözünmüş verilse de her zaman alınmaz. EC, su sıcaklığı, oksijen, pH ve elementlerin rekabeti alımı doğrudan etkiler.
04Yüksek EC ikilemiÜretici kalite ve verim için besin suyunu koyulaştırır. Ama yüksek EC kökün su almasını zorlaştırır.
05Kalite kökten başlarKök yeterli su ve besin alamazsa yaprakta fotosentez düşer, kalsiyum taşınması bozulur; meyve kalitesi ve raf ömrü etkilenir.

BOŞ BAŞLANGIÇ

Kontrollü ama canlısız

Topraksız sistemlerde kök çevresindeki yararlı canlı çeşitliliği topraktakinden çok daha azdır. Kökün yanına kimin yerleşeceğini şansa bırakmamak gerekir.

KokopitKaya yünüBesin suyu

KÖK MİMARİSİ

Daha çok kök, daha çok verim

Kök sınırlı bir substratta ya da akan besin suyunda büyür. Gelişmiş kök sistemi aynı besin suyundan daha çok yararlanır. Hidroponik marulda B. subtilis ile kök taze ağırlığı %34, kök kuru ağırlığı %51 arttı (Oliveira ve ark., 2023).

Yan kök ↑Kök tüyü ↑Emme yüzeyi

BESİN ALIMI

Çözünmüş olmak yetmez

pH yükselince demir ve fosfor köke kapanır; ısınan suda oksijen azalır, kök yavaşlar. Bacillus'ların ürettiği organik asitler ve demir bağlayıcı bileşikler, elementlerin kök çevresinde alınabilir kalmasına katkı sağlar.

FePpH · O₂

YÜKSEK EC

Koyu besin suyu, susuz kök

EC yükseldikçe kökte ozmotik stres oluşur: su alımı zorlaşır, kök büyümesi yavaşlar, stomalar kapanır, fotosentez düşer. Hıyarda 4 kat yoğun besin çözeltisinde B. subtilis uygulanan bitkiler daha iyi gelişti (Li ve ark., 2023).

Ozmotik stresStomaFotosentez

KALİTE

Sağlıklı kök, kaliteli ürün

Topraksız üretimde kök, yaprak ve ürün kalitesi birbirine bağlıdır. Hidroponik marulda Bacillus ile net fotosentezin ve yapraktaki kalsiyum birikiminin arttığı bildirildi (Oliveira ve ark., 2023).

KalsiyumFotosentezRaf ömrü

Kök bölgesi hakkında sorulanlar

Topraksız tarımda kök bölgesinde canlı hayat var mı?

Evet, ama topraktakinden farklı ve çok daha fakirdir. Kokopit, kaya yünü ve besin suyu temiz başladığı için kökün çevresindeki yararlı canlı topluluğu sıfırdan kurulur. Bu yüzden kök bölgesine bilinçli olarak yararlı bakteri vermek önem kazanır.

Besin suyunda her şey varken bitki neden besin eksikliği gösterir?

Besinin suda çözünmüş olması köke geçeceği anlamına gelmez. pH, EC, su sıcaklığı, sudaki oksijen ve elementlerin birbiriyle rekabeti alımı doğrudan etkiler. Örneğin pH yükselince demir ve fosfor köke kapanır.

Yüksek EC bitkiye neden zarar verir?

Besin suyu koyulaştıkça kök çevresinde ozmotik stres oluşur; kök suyu çekmekte zorlanır, büyüme yavaşlar, stomalar kapanır ve fotosentez düşer. EC'yi bitkiye ve döneme uygun aralıkta tutmak gerekir.

Bacillus nedir?

Bacillus, toprağın en dayanıklı ve çalışkan faydalı bakterilerinden biridir; onu diğerlerinden ayıran en büyük yeteneği ise tıpkı bir tohum gibi doğru zamanı bekleyebilmesidir.

Normalde canlı bakteriler çok hassastır; şişede beklerken, sıcakta veya besin suyunun içinde kolayca ölürler. Ancak Bacillus, ortam şartları zorlaştığında ölmez; kendi etrafına doğal bir koruma kalkanı örerek "kış uykusuna" (spor formuna) yatar. Bu uyku hali sayesinde rafta, depoda veya suyun içinde gücünü koruyarak aylarca bekleyebilir. Ne zaman ki toprağa dökülüp bitki kökünün yanına ulaşır, işte o an uykusundan uyanır, kalkanını kırar ve kökü beslemek için hemen işbaşı yapar.

Boyu yaklaşık 2–4 mikrometre. Bir saç telinin kalınlığına yan yana 25 kadarı sığar.

Bacillus hücreleri ve içlerindeki dayanıklı sporlar

Aktif hücre Spordan uyanış Dayanıklı spor

Tür5 BacillusTek şişede beş farklı görev

Yoğunluk5×10⁶ KOB/mLHer mililitrede canlı hücre

Dayanım−5 / +60 °CpH 5–10 aralığında canlı kalır

Raf ömrüEn az 2 yılSpor yapısı sayesinde

LisansBakanlık lisanslıTarım ve Orman Bakanlığı, mikrobiyal gübre

Tescil2022TO2638Lisans No 3337

Bacillus hakkında sorulanlar

Bacillus bakterisi ne işe yarar?

Tarımda kullanılan Bacillus türleri kök yüzeyine yerleşir; kök gelişimini, besin alımını ve bitkinin zor koşullardaki dengesini destekler. Proverim'de bu görevleri paylaşan 5 farklı Bacillus türü bulunur.

Bakteri sporu nedir?

Spor, Bacillus'un zor koşullarda içine kapandığı dayanıklı kabuktur. Sıcağa, kurumaya ve ışığa karşı hücreden çok daha dayanıklıdır. Uygun nem ve besin bulunca spor yeniden aktif hücreye döner.

Bacillus besin suyunda yaşar mı?

Evet. Bacillus kök yüzeyine tutunarak çoğalır ve kökün çevresinde canlı bir katman kurar. Klorlu su, yoğun dezenfektan ve oksitleyici ürünler canlı bakterileri olumsuz etkileyebilir; bunlarla aynı anda kullanmayın.

Mikrobiyal gübre nedir?

İçinde canlı, yararlı mikroorganizmalar bulunan gübredir. Bitkiye doğrudan besin yüklemek yerine kök bölgesindeki canlılığı artırarak bitkinin mevcut besinden daha iyi yararlanmasına yardımcı olur. Proverim, Tarım ve Orman Bakanlığı lisanslı bir mikrobiyal gübredir.

Uygulamadan sonra: Bacillus'un yolculuğu.

Proverim kök bölgesine ya da yaprağa ulaştığı andan bitkiyle ortak çalışmaya başladığı ana kadar 6 aşama. Aşağı kaydırdıkça çark döner.

01Topraktan: kök bölgesine inerDamla hattıyla, kök bölgesine ya da fide daldırmayla verilen Proverim, besin suyuyla birlikte kokopitin, kaya yününün veya toprağın içine süzülür ve köke yakın bölgeye ulaşır.
02UyanışNemli kök bölgesinde spor su ve besinle karşılaşır, kabuğunu açar ve aktif hücreye döner.
03Köke yönelişKök, ortama şeker ve organik asit salgılar. Bu salgılar Bacillus için bir çağrıdır: kökün salgıladığı malik asidin B. subtilis'i köke çektiği gösterildi (Rudrappa ve ark., 2008).
04Tutunma ve biyofilmBacillus kök yüzeyine yapışır ve ince bir canlı katman (biyofilm) örer. Biyofilm kuramayan Bacillus kökü verimli şekilde kolonize edemedi (Al-Ali ve ark., 2018).
05AlışverişBitki köke şeker gönderir. Bacillus karşılığında oksin ve gibberellin gibi büyüme hormonları, fosforu çözen organik asitler ve demiri tutan sideroforlar üretir. İki taraf da kazanır.
06Yapraktan: yaprak yüzeyindeYaprağa püskürtülen Proverim'deki Bacillus'lar yaprak yüzeyine tutunur ve orada da aktif hücreye döner. Çilekte Bacillus'un kökten ve yapraktan birlikte uygulanmasının verimi ve yapraktaki besin içeriğini artırdığı bildirildi (Esitken ve ark., 2010). Kökte ise Bacillus kök uzadıkça yeni yüzeylere yayılır; koşullar zorlaşırsa yeniden spora döner, uygun olunca tekrar uyanır.

01Topraktan 02Uyanış 03Köke yöneliş 04Biyofilm 05Alışveriş 06Yapraktan

TOPRAKTAN

UYANIŞ

Kök tüylerine yönelen Bacillus hücreleri

KÖKE YÖNELİŞ

BİYOFİLM

ALIŞVERİŞ

YAPRAKTAN

5 Bacillus, 5 görev. Tek tek tanıyın.

Proverim tek bir bakteri değil, kök bölgesinde birbirini tamamlayan 5 türden kurulu bir ekip. Her türün ne yaptığını, nasıl yaptığını ve araştırmaların ne bulduğunu okudukça soldaki görüntü değişir.

01 · KÖKÜ SARAN EKİP

Bacillus subtilis

BiyofilmDemir alımıKök yüzeyi

02 · KÖK SİNYALCİSİ

Bacillus amyloliquefaciens

Oksin (IAA)Yan kökKök tüyü

03 · FOSFOR ÇÖZÜCÜ

Bacillus megaterium

Organik asitFosforÇiçek · meyve

04 · TUZ DENGECİSİ

Bacillus licheniformis

Na⁺ ↓K⁺ ↑Yüksek EC

05 · GELİŞİM HIZLANDIRICI

Bacillus pumilus

GibberellinSürgünBrix

06 · BEŞİ BİR ARADA

Proverim: 5 tür, tek ekip

KökBesinDenge

01 / 05

Bacillus subtilis

Kökü saran ekip

Ne yapar?

Kök yüzeyine ilk tutunan ve orada kalıcı bir yaşam kuran türdür. Kökün etrafını biyofilm denen ince, canlı bir katmanla sarar. Bu katman, besin suyu akarken bile yararlı bakterilerin kökte tutunmuş kalmasını sağlar.

Nasıl yapar?

Kökün salgıladığı malik asit B. subtilis'i köke çeker. Bakteri, ürettiği surfaktin adlı doğal bileşikle kök yüzeyine yayılır ve biyofilmini örer. Bitkinin kendi demir alım sistemini uyarır; salgıladığı uçucu bileşikler (2,3-bütandiol) bitki büyümesine katkı sağlar.

Topraksızda ne demek?

Kaya yünü, kokopit ve besin suyu yararlı canlılar açısından boş başlar. B. subtilis bu boş kök yüzeyine ilk yerleşen ve onu sahiplenen ekiptir.

Araştırma ne diyor?

NFT sisteminde besin suyuna verilen B. subtilis ile göbekli marulda:

+%51kök kuru ağırlığı

+%25taze yaprak verimi

+%109sürgünde biriken kalsiyum

+%95net fotosentez

Oliveira ve ark., 2023 · Frontiers in Plant Science 14:1248044. Yoğun besin çözeltisinde hıyarda da B. subtilis ile büyüme 1,08–1,14 kat arttı (Li ve ark., 2023). Domates tarla denemesinde verim +%45,9 (Katsenios ve ark., 2021).

Bu tür hakkında sorulanlar

Bacillus subtilis hidroponikte kullanılır mı?

Evet. NFT sisteminde besin suyuna verilen B. subtilis ile marulda kök kuru ağırlığının %51, taze yaprak veriminin %25 arttığı bildirildi (Oliveira ve ark., 2023).

Bacillus subtilis zararlı mı?

B. subtilis tarımda yararlı bakteri olarak en çok çalışılmış Bacillus türüdür. Proverim'de Tarım ve Orman Bakanlığı lisanslı mikrobiyal gübrenin içinde yer alır.

02 / 05

Bacillus amyloliquefaciens

Kök sinyalcisi

Ne yapar?

Köke "büyü, dallan" sinyali verir. Ürettiği oksin (IAA), bitkinin kendi büyüme hormonuyla aynı moleküldür. Sonuç: daha çok yan kök, daha çok kök tüyü, daha geniş emme yüzeyi.

Nasıl yapar?

Kök yüzeyine yerleşip oksin salgılar; kök hücrelerinin bölünmesi ve uzaması bu sinyalle hızlanır. Araştırmalar, bu türün kök bölgesindeki yerli canlı topluluğu bozmadan köke yerleşebildiğini gösteriyor (Chowdhury ve ark., 2013).

Topraksızda ne demek?

Fide yeni ortama geçtiğinde ilk iş kök salmaktır. Kök ne kadar hızlı dallanırsa fide o kadar hızlı tutunur. Kök tüyü arttıkça aynı besin suyundan daha fazla yararlanılır.

Araştırma ne diyor?

Fide harcına verilen B. amyloliquefaciens ve B. subtilis karışımı domates, biber ve hıyar fidelerinde büyümeyi artırdı. Domates tarla denemesinde ise tek başına:

+%30domates verimi

+%28,8meyve ağırlığı

Kokalis-Burelle ve ark., 2002–2003 (fide harcı); Katsenios ve ark., 2021 (domates, tarla); Chowdhury ve ark., 2013.

Bu tür hakkında sorulanlar

Oksin (IAA) nedir?

Oksin, bitkilerin kök ve sürgün büyümesini yöneten temel hormondur. Bazı Bacillus türleri de oksin üretir; kök yüzeyindeki bu ek oksin yan kök ve kök tüyü oluşumunu destekler.

Bacillus amyloliquefaciens ne işe yarar?

Kök yüzeyine yerleşip oksin üretir; yan kök ve kök tüyü oluşumunu, böylece kökün emme yüzeyini artırmaya yardımcı olur.

03 / 05

Bacillus megaterium

Fosfor çözücü

Ne yapar?

Fosfor çözmede en güçlü Bacillus türlerinden biridir. Yeni bilimsel adı Priestia megaterium. Adındaki "mega", diğer Bacillus'lara göre iri hücrelerinden gelir.

Nasıl yapar?

Kök çevresine organik asitler salgılar. Bu asitler kalsiyuma ya da demire bağlanıp kilitlenmiş fosforu çözer ve kökün alabileceği hâle getirir. Bitkinin büyümesine sitokinin hormonu üzerinden de katkı sağlar.

Topraksızda ne demek?

Besin suyunun pH'ı yükseldiğinde ya da su kireçli olduğunda fosfor kalsiyumla birleşip çökelebilir. Kök çevresindeki organik asitler bu fosforun yeniden alınmasına yardımcı olur. Fosfor kök gelişimi, çiçeklenme ve meyve tutumu için kritik besindir.

Araştırma ne diyor?

+%44mısırda tanedeki fosfor

+%36domates verimi

+%52,8domateste likopen

Oliveira-Paiva ve ark., 2024 (mısır, 5 sezon); Katsenios ve ark., 2021 (domates). Tarla denemeleri; sonuçlar suşa ve koşullara göre değişir.

Bu tür hakkında sorulanlar

Bacillus megaterium ne işe yarar?

Bağlı fosforu organik asitlerle çözerek bitkinin fosfor alımını destekler.

Hidroponikte fosfor neden alınamaz?

Besin suyunun pH'ı yükseldiğinde ya da su kireçli olduğunda fosfor kalsiyumla birleşip çökelebilir ve kök onu alamaz. pH'ı bitkinin aralığında tutmak ilk adımdır.

04 / 05

Bacillus licheniformis

Tuz ve EC dengecisi

Ne yapar?

Ortamda tuz ve besin yoğunluğu yükseldiğinde bitkinin iyon dengesini korumasına yardımcı olur. Ayrıca gibberellin üretir ve kuraklık koşullarında bitkinin dayanıklılığına katkı sağlar.

Nasıl yapar?

Tuzlu ortamda yapılan çalışmada bitkide sodyum birikimi azaldı, potasyum alımı arttı. Sodyum hücrede biriktiğinde bitki suyu çekmekte zorlanır; potasyum ise su dengesini ve meyve kalitesini yöneten elementtir.

Topraksızda ne demek?

Domates ve hıyar seralarında verim için besin suyu yüksek EC'de tutulur. Yazın buharlaşmayla EC daha da tırmanır. Kök bu yoğunlukta su çekmekte zorlanır; dengeye destek burada değer kazanır.

Araştırma ne diyor?

−%51tuz stresinde bitkide sodyum

+%68tuz stresinde bitkide potasyum

+%51,9domates verimi, 5 türün en yükseği

Singh & Jha, 2016 · Frontiers in Plant Science 7:1890 (tuzlu ortamda buğday); Katsenios ve ark., 2021 (domates, tarla).

Bu tür hakkında sorulanlar

Hidroponikte yüksek EC ne yapar?

EC çok yükselince besin suyu koyulaşır, kök suyu çekmekte zorlanır; yaprak kenarlarında yanma ve gelişme yavaşlaması görülebilir. Depoya temiz su ekleyerek seyreltin, gerekirse çözeltiyi yenileyin.

Yazın EC neden yükselir?

Sıcakta bitki daha çok su içer ve depodan su buharlaşır; besin aynı kalırken su azaldığı için EC yükselir. Depo seviyesini temiz suyla tamamlayın.

05 / 05

Bacillus pumilus

Gelişim hızlandırıcı

Ne yapar?

Bitki büyüme hormonu gibberellin üretir. Gibberellin sürgün ve gövde uzamasını, yaprak gelişimini destekler.

Nasıl yapar?

Kök bölgesinde ürettiği gibberellinler bitkiye geçer ve büyüme sinyalini güçlendirir (Gutiérrez-Mañero ve ark., 2001). Yaprak yüzeyinde de yaşayabilen bir türdür.

Topraksızda ne demek?

Serada meyvenin fiyatını tadı ve şekeri belirler. Gelişimi dengeli ilerleyen bitki, meyveye daha fazla şeker taşır.

Araştırma ne diyor?

4,0→4,75domateste Brix, denemenin en yükseği

+%37,6domates verimi

Gutiérrez-Mañero ve ark., 2001; Katsenios ve ark., 2021 (domates).

Bu tür hakkında sorulanlar

Gibberellin nedir?

Gibberellin, bitkide sürgün uzamasını, çimlenmeyi ve çiçeklenmeyi yöneten bir büyüme hormonudur. Bazı Bacillus türleri de gibberellin üretebilir.

Brix nedir?

Brix, meyve suyundaki çözünmüş şeker oranıdır. Domates ve çilekte Brix yükseldikçe meyve daha tatlı ve lezzetli olur.

BEŞİ BİR ARADA

Neden tek değil, beş tür?

Çünkü kökün tek bir ihtiyacı yok.

Biri köke tutunup ekibi kurar, biri kökü dallandırır, biri fosforu çözer, biri tuz ve EC'de dengeyi destekler, biri sürgünü hızlandırır. Beşi birlikte kök bölgesinde daha geniş bir canlı ekip oluşturur.

Araştırma ne diyor?

Aynı domates denemesinde bu beş Bacillus türü tek tek uygulandı. Beşi de kontrolden %30–52 daha fazla verim verdi; meyvede Brix ve likopen de arttı.

+%30–52domates verimi, 5 türün her biri

5×10⁶KOB/mL, Proverim'de canlı hücre

Katsenios ve ark., 2021. Sonuçlar suşa ve koşullara göre değişir; Proverim karışımının kendi denemesi aşağıda.

5 Bacillus'u sisteminize katın

Kökte ne oluyor? 5 adımda.

Proverim besin suyuna ya da damla hattına girdikten sonra kök yüzeyinde olanlar.

01Köke tutunur, yerleşirBacillus'lar kök yüzeyine tutunup çoğalır.
02İnce bir canlı katmanBiyofilm, kök ile besin suyu arasında dengeli bir yaşam alanı kurar.
03Besini köke yaklaştırırOrganik asitler ve demir bağlayıcılar besin alımına yardımcı olur.
04Kök mimarisi zenginleşirDaha çok yan kök ve kök tüyü, daha geniş emme yüzeyi.
05Strese karşı dengeYüksek EC, sıcaklık ve dikim stresinde dengeyi destekler.

Kök yüzeyine tutunan Bacillus bakterileri

YERLEŞME

Köke tutunur

Bacillus'lar kök yüzeyine tutunup çoğalır; kökün çevresinde kalıcı bir yararlı topluluk oluşur.

KolonizasyonKök yüzeyi

BİYOFİLM

Kökü saran ince katman

Bu canlı tabaka, kök ile besin suyu arasında dengeli bir yaşam alanı kurar.

BiyofilmKök–su arayüzü

BESİN ALIMI

Besini köke yaklaştırır

Ürettikleri organik asitler ve demir bağlayıcı bileşikler, demir ve fosfor gibi elementlerin kök tarafından daha kolay alınmasına yardımcı olur.

FePOrganik asit

KÖK MİMARİSİ

Daha geniş emme yüzeyi

Daha çok yan kök ve kök tüyü, aynı besin suyundan daha fazla yararlanmak demektir.

Yan kök ↑Kök tüyü ↑

DENGE

Strese karşı denge

Yüksek EC, sıcaklık ve dikim stresinde bitkinin su alımını ve fizyolojik dengesini korumasını destekler.

ECSıcaklıkDikim

Kök bölgesi hakkında sorulanlar

Biyofilm nedir?

Bakterilerin bir yüzeye tutunarak oluşturduğu ince, canlı katmandır. Bacillus'un kök yüzeyinde kurduğu biyofilm, kökün çevresinde yararlı canlıların kalıcı olarak yaşamasını sağlar.

Mikrobiyal gübre kimyasal gübrenin yerini tutar mı?

Proverim kimyasal gübrelerin yerine değil, mevcut besleme programını destekleyen mikrobiyal tamamlayıcıdır.

Topraksız tarımda kök gelişimi nasıl artırılır?

Doğru pH ve EC, 18–24 °C besin suyu, yeterli oksijen ve ışık temel şartlardır. Bunlara ek olarak kök bölgesine yararlı Bacillus'ların yerleşmesi kök gelişimini ve besin alımını destekler.

Araştırmalar ne diyor?

Topraksız sistemlerde Bacillus uygulamasıyla yapılan bilimsel çalışmalardan seçilmiş sonuçlar.

+%0

Daha fazla kök · kokopitte marul

Kokopit ortamında bir Bacillus türüyle kök taze ağırlığı %90, kök yüzey alanı %83,5, verim %39,6 arttı.

Kontrol

Bacillus

Saeed ve ark., 2026 · World J Microbiol Biotechnol

+%0

Daha fazla kök · NFT'de marul

Besin suyuna verilen B. subtilis ile kök taze ağırlığı %34, yaprak verimi %25 arttı; yaprakta kalsiyum birikimi iki katını aştı.

Kontrol

Bacillus

Oliveira ve ark., 2023 · Frontiers in Plant Science

EC↑

4 kat yoğun besin suyunda

Hıyarda besin çözeltisi 4 kat koyulaştırıldığında, B. subtilis uygulanan bitkiler 1,08–1,14 kat daha fazla gelişti; meyvede C vitamini ve şeker yükseldi.

Li ve ark., 2023 · Plants 12(2):298

NFT'de marul: B. subtilis ile neler değişti?

Besin suyuna Bacillus verilen marulun, verilmeyene göre farkı. Oliveira ve ark., 2023 · Frontiers in Plant Science.

Sürgünde kalsiyum+%109

Net fotosentez+%95

Sürgünde magnezyum+%74

Toplam klorofil+%54

Sürgünde potasyum+%53

Kök kuru ağırlığı+%51

Taze yaprak verimi+%25

Ankara Üniversitesi denemesi, 42. gün: a kontrol, b kimyasal gübre, c yarı kimyasal gübre ve Proverim, d yalnız Proverim uygulanan marul — aKontrolbKimyasal gübrec½ kimyasal + ProverimdProverim

Proverim'in kendi denemesi

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, iklim odası, marul, 42. gün (kontrol ve Proverim karşılaştırması)

Kök uzunluğu 8,33 → 27,44 cm

Yaş ağırlık 10,30 → 75,26 g

Klorofil (SPAD) 37,57 → 86,50

3,3 katdaha uzun kök

Araştırmalar hakkında sorulanlar

Hidroponikte Bacillus kullanımı araştırılmış mı?

Evet. NFT sisteminde marulda B. subtilis ile kök taze ağırlığının %34, yaprak veriminin %25 arttığı (Oliveira ve ark., 2023); yoğun besin çözeltisinde hıyarın B. subtilis ile daha iyi geliştiği (Li ve ark., 2023) bildirildi.

Proverim'in kendi denemesi var mı?

Evet. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde iklim odasında yapılan marul denemesinde 42. günde kök uzunluğu kontrolde 8,33 cm, Proverim uygulamasında 27,44 cm; yaş ağırlık 10,30 g'dan 75,26 g'a çıktı.

Proverim verimi garanti eder mi?

Hayır. Verim; pH, EC, su kalitesi, oksijen seviyesi, sıcaklık, besleme, çeşit, ışık ve üretim yönetimiyle birlikte şekillenir.

Mutfağınızda 5 adımda ilk hasat.

Pompa yok, elektrik yok. Kavanoz, file saksı ve besin suyuyla en kolay yöntem: Kratky.

01Kabı hazırlaIşık geçirmeyen kavanoz ya da kutu. Işık suya vurursa yosun yapar.
02Besin suyunu kurHidroponik besini etiketteki orana göre karıştırın, pH'ı 5,5–6,5'e getirin.
03Fideyi yerleştirFile saksıya kokopit ya da taş yünüyle oturtun. Kök ucu suya değsin.
04Işık ver, suyu doldurmaGünde 14–16 saat ışık. Su azaldıkça kökün üstü havada kalır.
05Kökü canlandır, hasat etBesin suyunu yenilerken Proverim ekleyin; 4–6 haftada hasat.

~10 DAKİKA

Işık geçirmeyen bir kap

Şeffaf kavanoz kullanacaksanız dışını kapatın; karanlık su yosun tutmaz, kök sağlıklı kalır.

1–5 L kavanoz / kutuKapakta delik

~5 DAKİKA

Besin suyu ve pH

Besini karıştırdıktan sonra pH'ı ölçün. Çoğu bitki 5,5–6,5 aralığını sever; EC bitkiye göre değişir.

pH 5,5–6,5EC: ayar panelindeKlorsuz su

1. GÜN

Fide file saksıya

Kök ucu besin suyuna değsin. Dikimden önce fide köklerini Proverim'li suya daldırmak dikim stresini azaltmaya yardımcı olur.

Kokopit / taş yünü küpüFide daldırma

HER GÜN

Işık var, su ağzına kadar değil

Güneye bakan pencere ya da bitki LED'i. Su azaldıkça kökle su arasında hava boşluğu oluşur; kök oksijeni oradan alır.

14–16 saat ışıkHava boşluğu = oksijen

4–6 HAFTA

Canlı kök, dolgun hasat

Besin suyunu yenilerken Proverim ekleyin. Kök bölgesine yerleşen Bacillus'lar kök gelişimini ve besin alımını destekler.

Proverim: her yenilemedeMarul · roka · fesleğen

Evde yetiştirenlerin sorduğu

Hidroponik kavanozda yosun neden olur?

Yosun ışık alan besin suyunda çoğalır. Kabın dışını kapatın ya da ışık geçirmeyen bir kap kullanın, kapaktaki boşlukları örtün.

Kratky yönteminde su ne zaman eklenir?

Su seviyesi düştükçe kök ile su arasında hava boşluğu oluşur ve kök oksijeni buradan alır. Kabı ağzına kadar doldurmayın; seviye çok düşerse kökün yarısına kadar yarım güçte besinli su ekleyin.

Evde hidroponik için hangi besin kullanılır?

Hidroponik için hazırlanmış, suda tamamen çözünen besinler (A+B ya da tek parça) kullanılır. Bahçe gübreleri suda tam çözünmeyebilir ve köke zarar verebilir.

Musluk suyu hidroponikte kullanılır mı?

Klorlu su canlı mikroorganizmalar üzerinde olumsuz etki oluşturabilir. Musluk suyunu bir gün açık kapta bekletin ya da arıtılmış su kullanın; Proverim'i klorlu suya doğrudan katmayın.

Malzeme listesi 0/7

Işık geçirmeyen kavanoz / kutu (1–5 L)
File saksı (net pot) + kapakta delik
Kokopit, perlit ya da taş yünü küpü
Hidroponik besin (A+B ya da tek parça)
pH ölçer ya da pH test damlası
Marul, fesleğen ya da roka fidesi / tohumu
Proverim (kök bölgesi desteği)

Bitki ayar paneli.

Bitkinizi seçin; besin suyunun pH, EC ve sıcaklık aralığı anında gelsin. Ölçüm cihazınızla karşılaştırın.

pH aralığıasit ← → bazik

5.5–6.5

45678

EC (iletkenlik)mS/cm

0.8–1.2

012345

Besin suyu ısısı°C

18–24°C

1015202530

Kök bölgesi: Bu bitkide Proverim'i dikim suyuyla verin. Uygulama takvimi →

pH ve EC: Oklahoma State Üniversitesi, HLA-6722 (2016); roka EC: Yang ve ark. (2021), Agronomy. Değerler çeşit, mevsim ve gelişim dönemine göre değişebilir. pH'ı her zaman besini karıştırdıktan sonra ölçün.

pH ve EC hakkında sorulanlar

Hidroponikte EC yükselirse ne yapılır?

Bitki sudan besinden daha hızlı su içtiğinde EC yükselir. Depoya temiz su ekleyerek seyreltin; EC uzun süre yüksek kalıyorsa besin suyunu tamamen yenileyin.

Besin suyunun pH'ı neden değişir?

Kök besin alırken ortama iyon bırakır; bu yüzden pH zamanla kayar. Haftada birkaç kez ölçün ve pH düzenleyiciyle aralığa geri getirin.

Besin suyu sıcaklığı neden önemli?

Su ısındıkça içindeki çözünmüş oksijen azalır ve kök yavaşlar. Besin suyunu çoğu bitki için 18–24 °C arasında tutmaya çalışın; yazın depoyu gölgede tutun.

Topraksız tarımda Proverim nasıl uygulanır?

Proverim uygulaması, üretim şekline ve bitkinin gelişim dönemine göre planlanmalıdır. Amaç; güçlü kök oluşturmak, kök bölgesinde faydalı Bacillus bakterilerinin aktif hale gelmesini desteklemek ve üretim boyunca bitkinin besin alımını güçlendirmektir.

01Tohum kaplamaTohumdan yetiştirilen ürünlerde kullanılabilir.
02Fide daldırmaFide ile üretim yapılan sistemlerde dikim öncesi uygulanabilir.
03Damlama / kök bölgesiKokopit, perlit ve kaya yünü sistemlerinde düzenli üretim desteği sağlar.
04Yaprak uygulamasıBitkinin türüne ve gelişim dönemine göre yapraktan da uygulanabilir.

1. YÖNTEM

Tohum kaplama

Tohumdan yetiştirilen ürünlerde kullanılabilir. Çimlenme sonrası kök bölgesinde faydalı bakteri varlığını destekler. İlk kök oluşumunu güçlendirmeye yardımcı olur.

Tohumİlk kök

2. YÖNTEM

Fide daldırma

Fide ile üretim yapılan sistemlerde dikim öncesi uygulanabilir. Dikim stresini azaltmaya yardımcı olur. Köklerin yeni ortama daha hızlı uyum sağlamasını destekler.

Dikim öncesi1 L suya 5 ml1 L / 200 L su

3. YÖNTEM

Damlama / kök bölgesi

Kokopit, perlit ve kaya yünü sistemlerinde düzenli üretim desteği sağlar. Kök çevresindeki biyolojik canlılığı destekler. Besin çözeltisinden yararlanma sürecine katkı sağlar.

Kokopit · perlit · kaya yünü1 L suya 5 ml1 L / 200 L su · 2 dekara kadar

4. YÖNTEM

Yaprak uygulaması

Bitkinin türüne ve gelişim dönemine göre yapraktan da uygulanabilir. Yaprak ve gövde sağlığının korunmasına yardımcı olur. Çiçeklenme ve meyve tutumu dönemine destek sağlayabilir.

Yaprak yüzeyi1 L suya ~3,3 ml1 L / 300 L su · 3 dekara kadar

Kullanımda dikkat edilmesi gerekenler

Klorlu su doğrudan kullanılmamalıdır.
Yoğun dezenfektan ve oksitleyici ürünlerle aynı anda kullanılmamalıdır.
Bakırlı ürünler ve tarımsal ilaçlarla uygulama aralığına dikkat edilmelidir.
Damlama ve filtre sistemi düzenli kontrol edilmelidir.
Program bitki türüne, üretim sistemine ve döneme göre planlanmalıdır.
En iyi sonuç için teknik uygulama programı oluşturulmalıdır.

Uygulama hakkında sorulanlar

Proverim nasıl hazırlanır?

1 L Proverim, ürünle birlikte gelen 0,5 L şilempe ile temiz bir kapta karıştırılır, ardından suya ya da tanka katılır.

Proverim hangi saatte uygulanır?

Yapraktan uygulamada sabah erken ya da akşamüstü, güneşin dik olmadığı serin saatler tercih edilir. Kök bölgesi uygulamasında sulamayla birlikte verilir.

Proverim ilaçlarla aynı tankta karıştırılır mı?

Hayır. Bakırlı ürünler, yoğun dezenfektanlar ve oksitleyici ürünlerle aynı anda kullanılmamalıdır; tarımsal ilaçlarla uygulama aralığına dikkat edilmelidir.

Topraksız serada Proverim dozu nedir?

Topraktan (kök bölgesi / damla hattı) uygulamada 1 L Proverim 200 L suyla, 2 dekara kadar alana verilir. Yapraktan uygulamada 1 L Proverim 300 L suyla, 3 dekara kadar alana uygulanır. Domates, biber, hıyar ve patlıcanda uygulama zamanları: 4–5 gerçek yaprakta (topraktan), çiçeklenme sonrası (yapraktan) ve meyve tutumunda (topraktan).

Ne kadar lazım?

Deponuzun ya da kavanozunuzun hacmini seçin.Topraksız seranızın alanını seçin; sezonda 3 uygulama üzerinden hesaplanır.

Besin suyu hacmi

10litre

Sera alanı

5dekar

Oran: 1 litre suya 5 ml Proverim (1 L / 200 L su).Topraktan 1 L / 2 dekar · Yapraktan 1 L / 3 dekar · Sezonda 2 topraktan + 1 yapraktan.

Size gereken

50 ml

Her besin suyu yenilemesinde.

Önerilen: 1 L şişe · ~20 yenileme

Sepete git

Proverim
Mikrobiyal Gübre

5 Bacillus türü tek şişede. Kavanozdaki fesleğenden kokopitteki domatese, topraksız her sistemde kök bölgesine canlı destek.

Kök gelişimini ve kök tüyü oluşumunu destekler
Besin suyundaki elementlerden daha iyi yararlanılmasına yardımcı olur
Yüksek EC ve sıcaklık stresinde bitkinin dengesini destekler
Kimyasal kalıntı bırakmaz; Bakanlık lisanslı

1 L949 ₺Ev · balkon 5 L3.750 ₺Küçük sera 10 L5.499 ₺Orta sera 20 L9.999 ₺Profesyonel

Ürün hakkında sorulanlar

Hangi ambalajı seçmeliyim?

Küçük deneme uygulamaları için 1 litrelik ambalaj tercih edilebilir. Düzenli sera üretimi, kokopit domates, perlit salatalık, biber, marul ve çilek gibi ticari üretimlerde 5 litre, 10 litre ve 20 litre ambalajlar daha ekonomik kullanım sağlar.

Proverim'in raf ömrü ne kadar?

Bacillus'lar spor hâlinde dayanıklı olduğu için ürün uygun koşullarda en az 2 yıl saklanabilir. Doğrudan güneş almayan, serin bir yerde saklayın.

Proverim organik tarımda kullanılır mı?

Proverim, Tarım ve Orman Bakanlığı lisanslı bir mikrobiyal gübredir ve kimyasal kalıntı bırakmaz. Organik sertifikalı üretimde kullanmadan önce sertifika kuruluşunuzun girdi listesini kontrol edin.

Sık sorulanlar

Cevabını bulamadınız mı? Ziraat mühendisine sorun →

Toprağı yok.
Canlı kökü var.

Proverim'i al WhatsApp'tan programımı iste